Đoàn công tác có người lớn tuổi lên Tà Đùng cần ưu tiên ba điều khi chọn nơi ở: căn phòng ở chỗ bằng phẳng, ít bậc, gần nhà ăn và bãi xe; lối đi từ phòng tới khu chung có đèn, có tay vịn ở đoạn dốc; phòng đủ ấm về đêm với nước nóng ổn định. Lịch làm việc cũng phải giãn ra: giữa các buổi có giờ nghỉ, không dồn hiện trường xa vào ngày đầu sau chặng đường dài.
Nhiều đoàn công tác lên vùng hồ có thành phần là lãnh đạo đơn vị, chuyên gia nông nghiệp, lâm nghiệp nhiều kinh nghiệm, cán bộ đã gần tuổi nghỉ hưu. Họ là người quan trọng nhất của chuyến đi, nhưng cũng là người dễ mệt nhất với địa hình đồi dốc và khí hậu vùng cao. Nơi ở quanh hồ Tà Đùng phần lớn là cơ sở nhỏ dựng trên sườn đồi, đẹp nhưng không phải chỗ nào cũng thuận chân. Bài này giúp người tổ chức chọn đúng từ đầu.
Vì sao người lớn tuổi vất vả hơn ở nơi ở vùng hồ
Thứ đầu tiên là dốc và bậc thang. Để có cảnh nhìn ra hồ, nhiều nơi ở đặt các căn bậc thang theo sườn đồi, nối với nhau bằng lối mòn lát đá hay đường đất nện. Người trẻ đi lên đi xuống vài lần một ngày không thấy gì; người bảy mươi tuổi mỗi lần về phòng là một lần leo, thêm đôi giày trơn sau mưa thì mỗi bước đều phải dè chừng.
Thứ hai là nhiệt độ thay đổi trong ngày. Trưa có thể nắng, đêm và sáng sớm se lạnh, nhất là những tháng cuối năm. Người lớn tuổi nhạy với chênh lệch nhiệt độ hơn, dễ bị cảm, đau khớp nếu phòng không đủ ấm hoặc phải đi từ phòng tắm ấm ra hiên gió.
Thứ ba là khoảng cách tới dịch vụ y tế. Quanh hồ không có bệnh viện, dịch vụ y tế gần nhất là trạm y tế của xã, cơ sở lớn hơn phải xuống khu vực Gia Nghĩa. Với người có bệnh nền, điều này cần được tính trước chứ không phải để tới lúc có chuyện mới nghĩ.
Thêm một điều ít ai nghĩ tới: thói quen sinh hoạt. Người lớn tuổi quen dậy sớm, đi ngủ sớm, quen nhà vệ sinh gần giường. Phòng có nhà tắm riêng sát bên, không phải đi ra ngoài trong đêm lạnh, là chi tiết làm họ ngủ yên hơn hẳn.
Cuối cùng là chặng đường. Từ các thành phố lớn lên tới Tà Đùng là một chuyến đi dài, có đoạn đèo dốc. Người lớn tuổi tới nơi đã mệt, cần một buổi nghỉ trước khi làm việc thật sự.
Chọn căn phòng: những điều hỏi thẳng chủ nơi ở
Từ bãi xe tới phòng có bao nhiêu bậc? Hỏi con số cụ thể hoặc xin ảnh lối đi. Căn sát nhà chính, ngang mặt đường vào là lựa chọn đầu tiên cho người lớn tuổi.
Lối đi buổi tối có đèn không? Lối mòn tối om sau bữa cơm là chỗ dễ trượt chân nhất. Nếu đèn ít, đoàn mang thêm đèn pin và cử người đi cùng.
Nhà tắm có bậc, có tay vịn, sàn có trơn không? Nhà tắm vùng cao hay lát gạch men, nước nóng làm hơi nước đọng, sàn trơn. Thảm chống trơn và tay vịn là thứ đáng hỏi.
Giường cao hay thấp, nệm cứng hay mềm? Giường kiểu nệm sát sàn đẹp trong ảnh nhưng khó đứng dậy với người đau gối. Giường cao vừa phải, nệm không quá lún hợp hơn.
Phòng có đủ chăn ấm, có thêm chăn không? Hỏi có chăn dày, có máy sưởi hoặc cách giữ ấm cho phòng không. Người lớn tuổi nên có thêm một lớp chăn dự phòng.
Nước nóng có ổn định khi cả đoàn tắm cùng giờ không? Bình nước nóng nhỏ dùng chung nhiều phòng dễ hết. Ưu tiên cho người lớn tuổi tắm trước khi cả đoàn về.
Nhịp làm việc: giãn lịch để người lớn tuổi theo được
Ngày đầu tiên nên là ngày tới và nghỉ. Nếu bắt buộc làm việc, chỉ nên là một buổi họp ngắn ngay tại nơi ở, không đi hiện trường xa. Người lớn tuổi sau chặng đường dài cần một bữa tối nhẹ, tắm nước nóng và ngủ sớm để thích nghi với khí hậu.
Những ngày đi hiện trường, chia đoàn thành tổ: tổ trẻ đi các điểm xa, dốc, phải lội vườn; tổ có người lớn tuổi đi các điểm gần đường, ít dốc, hoặc làm việc với đầu mối ở trụ sở, trong nhà. Cuối ngày gom lại tổng hợp. Cách chia này vừa giữ được sức cho người lớn tuổi vừa không làm chậm cả đoàn.
Giữa buổi sáng và buổi chiều nên có giờ nghỉ trưa thật sự, về nơi ở nằm nghỉ chứ không chỉ ngồi trên xe. Ở vùng hồ, nghỉ trưa trong căn phòng mát, yên là cách tốt nhất để người lớn tuổi lấy lại sức cho buổi chiều.
Không nên kéo các buổi tiếp khách, liên hoan tới khuya. Người lớn tuổi thường ngại từ chối, nhất là khi họ là lãnh đạo đoàn, nhưng sáng hôm sau người mệt nhất cũng chính là họ.
Bữa ăn và nước uống
Bữa ăn cho người lớn tuổi nên có món mềm, món nước nóng, ít dầu mỡ, ít cay. Với chủ nơi ở, nói rõ trong đoàn có mấy người lớn tuổi, ai ăn kiêng gì, ai không ăn được đồ cứng. Nơi ở nhỏ nấu theo yêu cầu riêng cho vài suất không khó nếu được báo trước.
Buổi sáng lạnh, một bát cháo hay súp nóng tốt hơn bánh mì khô. Buổi tối không nên ăn quá muộn, càng không nên ăn quá no rồi đi ngủ ngay ở chỗ lạnh. Đồ uống nóng như trà gừng, nước ấm nên có sẵn ở khu chung.
Người lớn tuổi hay quên uống nước khi trời mát, trong khi đi lại ở vùng cao, hít thở nhiều, cơ thể vẫn mất nước. Người đi cùng nên nhắc nhẹ, chuẩn bị bình nước ấm mang theo khi ra hiện trường. Cũng đừng để họ uống quá nhiều cà phê đậm của vùng này vào buổi chiều, vì dễ mất ngủ.
Sức khoẻ và thuốc men: chuẩn bị trước, không đoán mò
Người có bệnh nền như huyết áp, tim mạch, tiểu đường, khớp nên mang đủ thuốc cho cả chuyến cộng thêm vài ngày dự phòng, để thuốc trong túi xách tay chứ không để trong vali gửi trên xe khác. Danh sách thuốc đang dùng, tên bệnh, tên bác sĩ điều trị nên ghi ra một tờ giấy cất trong ví, phòng khi cần đưa cho nhân viên y tế.
Người phụ trách hậu cần cần biết trong đoàn ai có bệnh nền, ai đang dùng thuốc gì, liên hệ người nhà của họ thế nào. Không cần biết chi tiết bệnh án, chỉ cần đủ để khi có chuyện thì báo được cho người cần báo, mang đúng túi thuốc theo.
Trước chuyến đi, nên tra trước vị trí trạm y tế xã và cơ sở y tế gần nhất ở khu vực Gia Nghĩa, lưu sẵn trên điện thoại. Hỏi chủ nơi ở họ thường đưa khách đi đâu khi có người ốm. Bài này không đưa ra lời khuyên y khoa; người lớn tuổi có bệnh nền nên hỏi bác sĩ của mình về việc đi vùng cao trước khi nhận lời đi.
Người đi kèm: ai chăm ai
Mỗi người lớn tuổi trong đoàn nên có một người trẻ được giao để ý, không cần nói ra như một nhiệm vụ nặng nề, chỉ là đi cùng xe, ở phòng gần, đi cùng lối về phòng buổi tối, xách giúp đồ nặng, nhắc giờ uống thuốc nếu được nhờ. Cách sắp xếp này tự nhiên, không làm người lớn tuổi thấy bị coi là yếu.
Người đi kèm cũng là người quan sát. Nếu thấy người lớn tuổi mệt hơn thường, đi chậm hẳn, kêu chóng mặt, khó thở, thì báo ngay trưởng đoàn để giảm lịch, cho nghỉ, và nếu cần thì đưa đi khám. Ở vùng hồ, đi sớm luôn tốt hơn đợi tới đêm.
Nên thống nhất từ trước một quy ước đơn giản: ai thấy mệt cứ nói, không ai bị đánh giá vì xin nghỉ một buổi. Người lớn tuổi, nhất là người ở vị trí lãnh đạo, thường cố gượng để không làm chậm đoàn; một câu nói rõ từ trưởng đoàn ngay buổi đầu giúp họ thoải mái hơn khi cần dừng lại.
Khi xếp phòng, người lớn tuổi có thể ở riêng hoặc ở cùng người họ quen và tin cậy. Nếu ở riêng, chọn phòng gần phòng người đi kèm, có cách liên lạc dễ dàng trong đêm.
Khi nào nên chọn ngủ ở khu vực đông dân hơn
Nếu trong đoàn có người lớn tuổi sức khỏe yếu, hoặc chuyến đi rơi vào mùa mưa, đường vào nơi ở trơn trượt, thì phương án an toàn hơn là cho người lớn tuổi ngủ ở khu vực Gia Nghĩa, nơi có khách sạn trên mặt đường bằng phẳng, gần cơ sở y tế, rồi đi lên vùng hồ làm việc trong ngày. Đổi lại, mỗi ngày phải đi thêm một chặng đường, nên lịch làm việc ở vùng hồ cần gọn hơn.
Một cách kết hợp khác là cả đoàn ngủ ở vùng hồ những ngày đầu thời tiết tốt, đêm cuối xuống khu vực đông dân để sáng hôm sau đi về đỡ xa. Người lớn tuổi có một đêm ngủ gần dịch vụ trước chặng đường dài, sẽ đỡ mệt hơn khi về tới nhà.
Quyết định cuối cùng nên hỏi chính người lớn tuổi. Nhiều người rất muốn ngủ lại vùng hồ, ngồi hiên ngắm hồ buổi sáng, đó cũng là niềm vui của chuyến đi. Tôn trọng mong muốn ấy, chỉ cần chuẩn bị chu đáo hơn.
Đi lại trong ngày: xe, ghế ngồi và những chặng nghỉ
Người lớn tuổi nên ngồi ở hàng ghế trước hoặc giữa xe, chỗ ít xóc, dễ lên xuống, có tay nắm. Đường lên vùng hồ có đoạn quanh co, người dễ say xe nên được ngồi gần cửa sổ, có túi giấy, dầu gió và nước ấm trong tầm tay. Xe dừng nghỉ đều đặn mỗi khoảng một hai giờ, để mọi người xuống vươn vai, đi vệ sinh, chứ đừng cố chạy một mạch cho kịp giờ.
Khi ra hiện trường, xe nên đỗ càng gần điểm làm việc càng tốt, kể cả khi phải chờ lâu hơn. Đi bộ vài trăm bước trên đường đất đỏ dốc sau cơn mưa là đoạn khó nhất với người lớn tuổi. Mang theo một chiếc ghế xếp nhẹ để họ có chỗ ngồi khi cả đoàn đứng trao đổi ngoài vườn, việc tưởng nhỏ mà được cảm ơn nhiều.
Lịch về cũng nên tính sao cho tới nhà trước khi trời tối. Lái xe đường đèo trong đêm sau mấy ngày làm việc là mệt cho tài xế, càng mệt cho người ngồi sau. Trả phòng sớm hơn một chút, ăn trưa trên đường, về tới nơi khi còn sáng là cách nhiều đoàn có người cao tuổi vẫn chọn.
Câu hỏi thường gặp
Người lớn tuổi đi công tác Tà Đùng nên ở phòng thế nào?
Nên ở căn bằng phẳng, ít bậc, gần nhà ăn và bãi xe, lối đi có đèn, nhà tắm có thảm chống trơn và nước nóng ổn định, giường cao vừa phải với đủ chăn ấm. Hỏi chủ nơi ở và xin ảnh lối đi trước khi đặt.
Có nên cho người lớn tuổi đi hiện trường ngày đầu tiên?
Không nên. Ngày đầu sau chặng đường dài nên để nghỉ, nếu cần chỉ họp ngắn tại nơi ở. Những ngày sau chia tổ, cho người lớn tuổi đi các điểm gần, ít dốc và có nghỉ trưa thật sự.
Quanh hồ Tà Đùng có cơ sở y tế không?
Có trạm y tế của xã, còn cơ sở y tế lớn hơn ở khu vực Gia Nghĩa. Nên tra trước vị trí, lưu trên điện thoại và hỏi chủ nơi ở thường đưa khách đi đâu khi có người ốm.
Người lớn tuổi có bệnh nền cần chuẩn bị gì?
Mang đủ thuốc cho cả chuyến và vài ngày dự phòng, để trong túi xách tay, ghi danh sách thuốc ra giấy. Hỏi bác sĩ điều trị trước khi đi vùng cao và báo người phụ trách đoàn để có người để ý.
Khi nào nên cho người lớn tuổi ngủ ở Gia Nghĩa thay vì vùng hồ?
Khi sức khỏe yếu, khi mùa mưa đường vào nơi ở trơn, hoặc khi cần gần cơ sở y tế. Có thể kết hợp ngủ vùng hồ những đêm đầu và xuống khu vực Gia Nghĩa đêm cuối trước chặng về.