Muốn đoàn công tác ăn sáng được trước sáu giờ ở Tà Đùng, anh chị phải dặn nơi ở từ lúc đặt phòng và nhắc lại vào buổi tối hôm trước: nói rõ giờ ăn, số người, món dễ nấu nhanh, và hỏi họ có làm được cơm trưa mang theo không. Phần lớn nơi ở vùng hồ là cơ sở nhỏ do chủ nhà tự nấu, nên bữa sáng sớm làm được, nhưng chỉ khi họ biết trước.
Ở khách sạn thành phố, bữa sáng là một quầy buffet mở sẵn từ sáu giờ, ai xuống lúc nào ăn lúc đó. Ở vùng hồ Tà Đùng thì khác. Bếp là bếp của gia đình chủ nhà hoặc một bếp nhỏ phục vụ vài phòng, người nấu cũng là người dọn phòng, đón khách, có khi còn đi rẫy. Hiểu điều đó thì việc thỏa thuận bữa ăn trở nên dễ, và đoàn đi việc không phải nhịn đói ra hiện trường.
Vì sao bữa sáng là chuyện lớn với đoàn công tác ở vùng hồ
Người đi việc ở Tà Đùng thường ra hiện trường sớm. Khảo sát vườn cà phê hay rừng trồng thì đi lúc trời còn mát; làm việc ở khu vực lòng hồ thì tận dụng buổi sáng ít gió; đoàn của đơn vị thủy điện, đơn vị điện lực có giờ ca riêng. Trong khi đó quanh hồ không có dãy quán ăn sáng mở từ năm giờ như ở thị trấn đông dân. Có chỗ có quán, có chỗ phải đi một quãng mới gặp.
Ra hiện trường mà bụng rỗng thì đến trưa ai cũng mệt, nhất là khi phải đi bộ lên xuống đồi. Mà một khi đã vào sâu trong vườn, trong rừng thì không có chỗ mua đồ ăn. Vì vậy với đoàn công tác, bữa sáng và phần ăn mang theo không phải chuyện thoải mái hay không, mà là chuyện làm việc được trọn ngày hay không.
Một điểm nữa: vùng cao buổi sáng lạnh hơn người miền xuôi tưởng. Một tô nóng, một ly cà phê hay trà nóng trước khi đi làm cả đoàn tỉnh táo hơn nhiều so với ổ bánh mì nguội ăn vội trên xe.
Thỏa thuận bữa sáng với nơi ở theo từng bước
Cách làm dưới đây đã quen với các đoàn đi việc ở vùng đồi núi, áp vào Tà Đùng rất vừa:
- Lúc đặt phòng: nói rõ đây là đoàn công tác, ra khỏi nơi ở khoảng mấy giờ, mấy ngày liền. Hỏi thẳng nơi ở có nấu được bữa sáng vào giờ đó không, hay chỉ chuẩn bị được đồ ăn để sẵn.
- Chốt món dễ: món nước nấu nồi lớn (bún, phở, cháo, mì), xôi, bánh mì kèm trứng là những món chủ nhà làm nhanh cho nhiều người. Đừng đòi thực đơn gọi món riêng từng người lúc năm giờ sáng.
- Tối hôm trước nhắc lại: báo chính xác số người ăn và giờ ăn sáng hôm sau, vì lịch đoàn hay đổi trong ngày. Ai không ăn thì báo luôn để khỏi nấu thừa.
- Hỏi cơm trưa mang theo: nhiều chủ nhà nhận gói cơm hộp hoặc xôi, bánh mì cho đoàn mang ra hiện trường. Cần nói từ tối hôm trước.
- Thống nhất cách tính tiền: bữa sáng tính trong giá phòng hay riêng, cơm trưa mang theo tính theo suất, để cuối đợt quyết toán không lăn tăn.
Cơm trưa ở hiện trường: mang theo hay quay về
Với đoàn làm việc rải rác quanh hồ, quay về nơi ở ăn trưa nghe thì sướng nhưng thực tế mất nhiều thời gian: dọn đồ, lên xe, đi đường dốc, ăn xong lại đi ra. Phần lớn đoàn khảo sát chọn mang theo, ăn ngay ở hiện trường rồi làm tiếp, chiều về sớm hơn.
Phần ăn mang theo nên là thứ không nhanh hỏng: cơm nắm, xôi, bánh mì kẹp, trứng luộc, trái cây có vỏ. Nước uống phải mang đủ, mỗi người một bình lớn, vì giữa trưa trời vùng cao vẫn nắng gắt dù buổi sáng lạnh. Một hộp đựng rác nhỏ mang theo để gom vỏ hộp, chai nhựa về, không để lại trong vườn của người dân.
Nếu đoàn làm việc gần khu dân cư thì có thể hẹn một quán quen trong xã nấu cơm trưa theo giờ. Chủ nơi ở thường biết quán nào nhận nấu cho đoàn, cứ hỏi họ trước.
Ngày có mưa chiều, phần ăn trưa nên ăn sớm hơn thường lệ một chút để đoàn kịp làm xong việc ngoài trời trước cơn mưa. Mang theo tấm bạt nhỏ hoặc áo mưa rộng để có chỗ ngồi ăn khô ráo nếu đất ướt. Những chi tiết như thế không ai ghi trong kế hoạch công tác, nhưng người đi hiện trường vùng đồi nhiều năm đều biết là cần.
Bữa tối khi đoàn về muộn
Đi hiện trường cả ngày, về tới nơi ở trời đã tối là chuyện thường. Cơ sở nhỏ ở vùng hồ có khi nấu bữa tối cho khách, có khi không. Trường hợp có nấu, báo trước giờ về dự kiến và số người, nhắn lại nếu bị trễ. Chủ nhà nấu xong mà đoàn trễ hai tiếng thì cơm canh nguội hết, cả hai bên đều không vui.
Nếu nơi ở không nấu tối, đoàn có thể ghé ăn ở quán trên đường về trước khi vào nơi ở, nhất là khi đường vào nơi ở là đường dốc tối. Ăn xong về tắm rồi ngủ sớm, khỏi phải ra ngoài lần nữa trong đêm.
Đừng biến bữa tối của đoàn công tác thành buổi liên hoan kéo dài tới khuya ở một nơi ở có khách khác. Ở vùng hồ đêm rất yên, tiếng nói cười vang xa, khách nghỉ dưỡng phòng bên cạnh là người đã trả tiền để có sự yên tĩnh ấy.
Những lỗi hay gặp
Chỉ nói “sáng mai ăn sớm” mà không nói giờ. Với khách du lịch, sớm là bảy giờ; với đoàn công tác, sớm là năm rưỡi. Luôn nói con số cụ thể.
Đổi giờ đi mà không báo nơi ở. Đoàn đổi kế hoạch lúc khuya, sáng ra chủ nhà vẫn nấu đúng giờ cũ, hoặc ngược lại đoàn đã xuống mà bếp chưa đỏ lửa.
Đòi buffet như khách sạn. Cơ sở nhỏ không có quầy buffet. Đòi nhiều món sẽ làm chậm cả đoàn. Một món nóng, một món khô và đồ uống nóng là đủ.
Quên người ăn chay, người kiêng. Trong đoàn có người ăn chay hay dị ứng thì báo từ ngày đặt phòng, để chủ nhà kịp mua đồ. Ở vùng hồ đi chợ không tiện như ở phố.
Không hỏi trước cách tính tiền. Bữa sáng kèm phòng hay tính riêng, cơm hộp mang theo bao nhiêu một suất, cần hỏi để làm bảng kê công tác cho đúng.
Không cảm ơn người nấu. Chủ nhà dậy từ bốn giờ rưỡi để nấu cho đoàn là làm thêm ngoài giờ quen. Một lời cảm ơn, một câu khen món ngon buổi sáng làm những ngày sau mọi thứ suôn sẻ hơn nhiều, nhất là khi đoàn còn ở dài ngày.
Khi nào nên chọn nơi ở theo bữa ăn
Với chuyến công tác ngắn một hai ngày, bữa ăn có thể giải quyết linh hoạt. Nhưng chuyến từ ba ngày trở lên, nhất là đoàn đông, thì khả năng nấu ăn của nơi ở nên là một tiêu chí chọn ngay từ đầu, ngang với số phòng và sóng điện thoại. Một nơi ở phòng hơi đơn giản nhưng chủ nhà nấu được bữa sáng năm giờ rưỡi và gói cơm trưa cho cả đoàn thường hợp với người đi việc hơn một nơi đẹp mà bếp chỉ phục vụ theo giờ khách nghỉ dưỡng.
Khi trao đổi, cứ nói thật nhu cầu của đoàn. Chủ cơ sở ở Tà Đùng phần lớn là người địa phương hoặc người lên lập nghiệp, quen với giờ giấc nhà nông dậy sớm. Đoàn nói rõ, họ sẽ sắp được.
Cũng nên hỏi chủ nơi ở xem họ có nhận nấu cho cả những người không ngủ lại không, ví dụ cán bộ địa phương đi cùng đoàn trong ngày hay tài xế xe thuê ở chỗ khác. Bữa ăn chung buổi sáng là lúc trưởng đoàn phân việc, dặn dò lịch, nên có đủ người ngồi cùng một bàn thì việc trong ngày trôi hơn hẳn.
Đồ uống nóng, nước uống và những thứ nhỏ cho buổi sáng lạnh
Buổi sáng ở vùng hồ, nhất là những tháng cuối năm và sáng sau đêm mưa, hơi lạnh và hơi ẩm thấm vào người rất nhanh. Một bình nước nóng để sẵn ở khu chung, một ít trà, cà phê, sữa để mỗi người tự pha là thứ nhỏ mà giá trị lớn với đoàn dậy sớm. Hỏi nơi ở có thể để sẵn những thứ đó từ tối hôm trước không, để người dậy sớm nhất không phải đi đánh thức chủ nhà.
Vùng Tà Đùng trồng nhiều cà phê, nhiều nơi ở pha cà phê nhà làm cho khách. Đoàn quen uống cà phê phố thì cứ nói rõ khẩu vị, đậm hay nhạt, có đường hay không, để chủ nhà pha trước cho cả đoàn trong một bình lớn, rót ra ly giấy mang lên xe.
Nước uống cho ngày làm việc nên chuẩn bị từ tối: mỗi người một bình lớn, đổ đầy ở nơi ở. Nhiều nơi có bình nước lọc lớn cho khách dùng chung, đổ vào bình riêng vừa tiện vừa đỡ rác chai nhựa trên rẫy. Nếu nơi ở không có, mua sẵn một thùng nước ở trung tâm xã khi vừa lên. Mấy thứ đó tưởng vặt, nhưng thiếu một thứ thôi là cả đoàn phải dừng xe giữa đường đi tìm chỗ mua.
Bữa ăn cho đoàn đông và đoàn có người địa phương đi cùng
Đoàn mười, hai mươi người là một bữa ăn lớn với một bếp nhỏ. Chủ nơi ở có thể phải nhờ thêm người nấu, mua thêm nồi niêu, đi chợ từ chiều hôm trước. Vì vậy, càng đông người càng phải chốt sớm: đặt phòng xong là gửi luôn lịch ăn từng ngày, số suất từng bữa. Đến lúc tới nơi mới nói thì bữa đầu tiên thường lộn xộn.
Với đoàn đông, cách quen thuộc là ăn chung theo mâm hoặc theo bàn tròn: vài món mặn, rau, canh, cơm, ai cũng ăn được. Dễ cho bếp, nhanh cho đoàn, ít thừa. Thực đơn nên đổi qua từng ngày, nhờ chủ nhà nấu thêm món của vùng cao như rau rừng, măng, gà thả vườn khi có, vừa ngon miệng vừa giúp đoàn hiểu thêm địa phương mình đang làm việc.
Đoàn công tác ở vùng nông thôn hay có cán bộ xã, người dẫn đường, chủ vườn đi cùng một phần thời gian. Nếu mời họ ăn cùng, báo trước cho bếp số người thêm. Một bữa cơm chung cũng là dịp nói chuyện công việc thoải mái hơn ở hiện trường, nhưng đừng kéo dài tới khuya ảnh hưởng tới khách khác của nơi ở và tới giờ ngủ của chính đoàn.
Câu hỏi thường gặp
Nơi ở ở Tà Đùng có phục vụ ăn sáng trước sáu giờ không?
Nhiều nơi làm được nếu được báo trước, vì chủ nhà thường dậy sớm. Hãy nói giờ cụ thể từ lúc đặt phòng và nhắc lại tối hôm trước, kèm số người ăn để họ chuẩn bị kịp.
Có nên nhờ nơi ở gói cơm trưa cho đoàn mang theo không?
Nên, nếu đoàn làm việc xa nơi ở. Nói từ tối hôm trước, chọn món ít hỏng như cơm nắm, xôi, bánh mì, trứng luộc, và thống nhất giá mỗi suất để làm bảng kê.
Quanh hồ Tà Đùng có quán ăn sáng mở sớm không?
Có một số quán trong khu dân cư của xã, nhưng không dày như ở phố và giờ mở cửa không cố định. Đoàn đi sớm nên dựa vào bữa sáng ở nơi ở thay vì trông vào quán dọc đường.
Đoàn có người ăn chay thì báo thế nào?
Báo ngay lúc đặt phòng, nói rõ số người và kiểu ăn chay hay kiêng món gì. Chủ nhà ở vùng hồ cần thời gian đi chợ mua đồ, báo sát giờ thường không kịp chuẩn bị.
Bữa tối về muộn có được giữ cơm không?
Thường được, nếu báo trước giờ về dự kiến và nhắn lại khi bị trễ. Nơi không nấu tối thì nên ăn ở quán trên đường về rồi mới vào nơi ở để khỏi ra ngoài lần nữa.