Đêm đầu ở nơi ở vùng hồ Tà Đùng, nhiều người khó ngủ không phải vì phòng kém mà vì ba thứ cộng lại: cơ thể mệt sau đường dài, giường gối lạ, và không khí, âm thanh khác hẳn ở nhà; cách đỡ nhất là tới nơi sớm đủ để nghỉ, ăn tối nhẹ và sớm, làm ấm phòng trước giờ ngủ, và mang theo vài thứ quen thuộc của chính mình.
Hiện tượng "đêm đầu ở chỗ lạ ngủ không sâu" là chuyện quen thuộc với bất cứ ai hay đi xa, ở khách sạn năm sao cũng gặp. Ở vùng cao, nó cộng thêm vài yếu tố riêng: nhiệt độ đêm xuống thấp hơn ở phố, đường lên có đoạn đèo dốc làm người say xe mệt lả, bữa tối ở nơi ở nhỏ có khi dọn muộn, và đêm im tới mức tiếng côn trùng, tiếng gió cũng nghe rõ.
Bài này đi theo trình tự một buổi chiều tối, từ lúc anh chị tới nơi ở tới lúc tắt đèn, kèm những việc nhỏ mà người hay ở khách sạn vùng cao vẫn làm. Đây là kinh nghiệm sinh hoạt, không thay lời khuyên y khoa; ai có bệnh về giấc ngủ nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi.
Vì sao đêm đầu khó ngủ dù rất mệt
Mệt và buồn ngủ là hai chuyện khác nhau. Sau năm sáu giờ ngồi xe, qua đèo, người mỏi nhưng đầu óc vẫn còn căng: còn nghĩ tới đoạn đường, tới lịch ngày mai, tới con nhỏ, tới việc đã sắp xếp đủ chưa. Thêm vào đó, ở một chỗ lạ, một phần đầu óc vẫn giữ cảnh giác theo bản năng, nghe ngóng mọi tiếng động, nên giấc ngủ nông hơn, dễ tỉnh hơn.
Ở vùng cao có thêm chuyện nhiệt độ. Phòng mát dễ chịu lúc chiều có thể lạnh rõ sau nửa đêm; người đi từ phố nóng lên thường đắp chăn mỏng lúc đầu, tới gần sáng tỉnh dậy vì lạnh chân. Giấc ngủ bị cắt ngang vào đúng giai đoạn sâu nhất.
Âm thanh cũng khác. Người quen tiếng xe cộ đều đều ở phố có khi lại khó ngủ trong cái im của vùng hồ, vì mọi tiếng nhỏ đều nổi bật: tiếng côn trùng, tiếng nước nhỏ giọt, tiếng cửa phòng bên. Hiểu ba nguyên nhân này thì biết mỗi việc chuẩn bị bên dưới nhắm vào cái gì.
Từ lúc tới nơi tới lúc tắt đèn: một trình tự dễ làm
Trình tự dưới đây dành cho ngày tới vào buổi chiều. Tới muộn hơn thì rút gọn, nhưng giữ thứ tự.
- Nhận phòng xong, đừng lao ngay ra ngoài. Nằm duỗi người hoặc ngồi yên mười lăm phút, uống nước ấm cho cơ thể hoàn hồn sau đường đèo.
- Kiểm phòng một lượt: chăn đủ dày chưa, nước nóng có chưa, rèm kéo kín được không, cửa khoá chắc không. Thiếu gì xin lễ tân ngay lúc còn sáng.
- Đi dạo nhẹ quanh khuôn viên hoặc ven hồ khi trời còn sáng; vận động nhẹ và ánh sáng chiều giúp cơ thể bắt nhịp với chỗ mới.
- Ăn tối sớm và vừa phải. Bữa quá no hoặc quá muộn làm khó ngủ; nhịn đói thì nửa đêm tỉnh vì lạnh và đói.
- Tắm nước ấm trước giờ ngủ khoảng một giờ, mặc đồ ngủ ấm, đi tất nếu chân dễ lạnh.
- Làm ấm phòng trước khi lên giường nếu có điều hoà hai chiều hoặc máy sưởi, rồi hạ xuống mức nhẹ hoặc tắt khi ngủ.
- Giảm sáng, cất điện thoại, nằm xuống khi thấy buồn ngủ thay vì cố thức theo giờ ở phố.
Nếu nhóm muốn ngồi trò chuyện buổi tối, chọn khu chung của nơi ở hoặc góc sân thay vì ngồi trong phòng, để người muốn ngủ sớm được ngủ.
Mang theo vài thứ "của nhà"
Vỏ gối hoặc gối nhỏ quen dùng. Mùi và độ mềm quen thuộc là tín hiệu rất mạnh cho cơ thể rằng đây là lúc ngủ. Nhiều người hay đi công tác mang vỏ gối riêng vì lý do này.
Đồ ngủ dài tay và tất. Đồ ngủ mỏng ở phố không hợp đêm vùng cao. Bộ dài tay vải mềm, đôi tất mỏng giúp giữ ấm mà không phải đắp quá nhiều lớp chăn nặng.
Nút tai và bịt mắt. Hai món nhỏ xử lý được phần lớn những khác biệt về tiếng động và ánh sáng giữa phòng ở vùng hồ và phòng ở nhà.
Một bình nước giữ nhiệt. Xin lễ tân nước nóng từ tối; nửa đêm khát có ngụm nước ấm, không phải uống nước lạnh trong phòng lạnh.
Thuốc dùng hằng ngày. Người đang dùng thuốc đều đặn mang đủ cho cả chuyến cộng thêm vài ngày dự phòng; vùng hồ không phải nơi dễ mua đúng loại vào ban đêm.
Ăn uống buổi tối ảnh hưởng tới giấc ngủ
Ở vùng hồ, bữa tối hay là dịp vui: nhóm bạn gọi nhiều món, có lẩu, có đồ nướng ở quán, có người uống thêm. Một bữa quá no, nhiều dầu mỡ, ăn muộn sát giờ ngủ là lý do phổ biến khiến người ta trằn trọc dù phòng rất êm. Rượu bia làm dễ thiếp đi lúc đầu nhưng giấc ngủ nửa sau đêm thường chập chờn, hay tỉnh, và sáng ra mệt hơn.
Cà phê vùng này thơm và đậm, rất nhiều người tới Tà Đùng là muốn thử. Uống vào buổi sáng, buổi trưa thì thoải mái; uống vào buổi chiều muộn hay tối, nhất là với người ít uống, có thể khiến cả đêm thức. Nếu muốn mua về làm quà, cứ mua, nhưng thử ở nhà vào hôm sau.
Bữa tối ở nơi ở có dịch vụ thường dọn theo giờ cố định; nơi ở nhỏ có khi chỉ phục vụ theo đặt trước. Hỏi lễ tân giờ ăn tối ngay khi nhận phòng để chủ động, tránh cảnh tối muộn mới đi tìm quán trên đường lạ.
Khi nửa đêm tỉnh dậy và không ngủ lại được
Tỉnh giữa đêm ở chỗ lạ là chuyện bình thường. Đừng vội cầm điện thoại xem giờ hay lướt mạng; ánh sáng màn hình làm tỉnh hẳn. Trước hết kiểm xem mình có lạnh không: kéo chăn lên vai, mang thêm tất, đắp thêm tấm chăn mỏng để sẵn cạnh giường. Rất nhiều lần tỉnh giấc ở vùng cao chỉ là vì lạnh chân hoặc lạnh vai.
Nếu đói hoặc khát, uống ngụm nước ấm đã chuẩn bị. Nếu nghe tiếng động lạ, nhớ rằng ở vùng hồ đêm có nhiều tiếng tự nhiên: gió, côn trùng, cành cây, nước. Phần lớn không phải điều đáng lo. Nếu thật sự có tiếng ồn từ phòng khác kéo dài, có thể báo người trực.
Nằm hít thở chậm, thả lỏng từng phần cơ thể từ chân lên vai. Nếu sau một lúc lâu vẫn tỉnh táo, ngồi dậy đọc vài trang sách dưới đèn ngủ dịu rồi quay lại giường khi buồn ngủ. Một đêm đầu ngủ không trọn không làm hỏng chuyến đi; đêm thứ hai thường đã dễ hơn nhiều vì cơ thể quen chỗ.
Chọn phòng cho đêm đầu nếu anh chị ngủ khó
Nếu biết mình là người khó ngủ ở chỗ lạ, ưu tiên những yếu tố giúp yên giấc hơn là cảnh đẹp: phòng xa khu sinh hoạt chung, xa cầu thang và bãi xe; phòng có rèm dày; phòng có điều hoà hai chiều hoặc máy sưởi; giường đủ rộng để không chạm người bên cạnh mỗi lần trở mình.
Với chuyến đi hai đêm, có người chọn đêm đầu ở phòng yên tĩnh phía trong để ngủ bù sau đường dài, đêm hai mới chuyển sang phòng view hồ để sáng ra ngắm cảnh. Chuyện này phụ thuộc vào việc nơi ở còn phòng và đồng ý đổi, nhưng hỏi thì không mất gì.
Khi tìm phòng cụ thể có ảnh thật và mô tả rõ, có thể xem ở TaDungVilla.com, rồi nói rõ với nơi ở rằng mình ngủ nhạy để được xếp đúng phòng. Người làm ở nơi ở biết phòng nào ồn, phòng nào lạnh, phòng nào yên hơn mọi tấm ảnh.
Một số người cần chú ý hơn
Người lớn tuổi, trẻ nhỏ, người đang mang thai, người có bệnh tim mạch, hô hấp hay đang điều trị dài ngày nên bàn với bác sĩ trước khi đi xa lên vùng cao, nhất là về chuyện giữ ấm, dùng thuốc và những dấu hiệu cần đi khám. Bài này không đưa ra lời khuyên y khoa cụ thể.
Về phía chỗ ở, những người này nên có phòng ấm, ít bậc thang, gần lối đi có đèn, có người trực để gọi khi cần. Hỏi lễ tân trạm y tế hoặc nơi khám gần nhất ngay khi nhận phòng, ghi lại để khỏi phải tìm lúc nửa đêm.
Với trẻ nhỏ, giữ nếp ngủ càng giống ở nhà càng tốt: cùng giờ, cùng gối, cùng món đồ chơi ôm ngủ. Trẻ thích nghi nhanh hơn người lớn, nhưng cũng dễ bị đánh thức bởi lạnh và ánh sáng sớm.
Âm thanh đêm vùng hồ: làm quen thay vì chống lại
Người quen phố thường mô tả đêm ở vùng hồ bằng hai chữ trái ngược: im quá và ồn quá. Im vì không có tiếng xe, tiếng máy lạnh tầng dưới, tiếng còi; ồn vì trong cái im đó, tiếng côn trùng, tiếng ếch nhái, tiếng gió qua tán cây, tiếng mưa trên mái nghe rõ từng nhịp. Gần sáng còn có tiếng gà gáy, tiếng chim.
Phần lớn những âm thanh này đều đặn, và tai người quen với âm thanh đều đặn khá nhanh, thường chỉ sau một đêm. Thay vì nằm căng tai nghe ngóng, thử coi chúng như tiếng nền, giống tiếng quạt hay tiếng điều hoà ở nhà. Một số người còn thấy tiếng mưa và tiếng côn trùng dễ ru ngủ hơn tiếng phố.
Với người ngủ quá nhạy, nút tai mềm là giải pháp đơn giản. Một số người dùng điện thoại phát tiếng ồn trắng hoặc tiếng mưa nhỏ, đặt xa giường, để che những tiếng lẻ tẻ đột ngột. Cách này giúp giấc ngủ liền mạch hơn mà không phải bật âm lượng lớn làm phiền người cùng phòng.
Khách công tác ngủ đêm đầu trước một ngày làm việc
Người đi công tác lên Tà Đùng thường tới vào chiều tối, sáng hôm sau đã có lịch làm việc sớm: khảo sát vườn, gặp đối tác, họp với chính quyền xã. Đêm đầu vì thế quan trọng hơn với họ so với khách đi nghỉ, và không có thời gian để ngủ bù.
Cách thực tế là chuẩn bị tài liệu, quần áo cho hôm sau ngay từ trước bữa tối, để tối chỉ việc tắm và ngủ. Hạn chế những cuộc hẹn ăn uống kéo dài tới khuya ở đêm đầu; nếu đối tác mời, có thể xin hẹn sang tối hôm sau. Đặt hai báo thức, vì ngủ ở chỗ lạ dễ tắt nhầm.
Khi đặt phòng, nói rõ mình đi công tác, cần ngủ sớm, mong phòng yên và tối. Hỏi giờ phục vụ bữa sáng; nếu lịch đi quá sớm, xin nơi ở chuẩn bị đồ ăn sáng mang theo từ tối. Những nơi ở có dịch vụ ở vùng hồ quen với khách công tác thường sẵn lòng làm việc này nếu được báo trước.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao lên Tà Đùng đêm đầu khó ngủ dù rất mệt?
Mệt đường không đồng nghĩa với buồn ngủ. Đầu óc còn căng, giường gối lạ, nhiệt độ đêm thấp hơn ở phố và âm thanh khác hẳn khiến giấc ngủ nông. Đêm thứ hai thường dễ hơn vì cơ thể đã quen chỗ.
Có nên uống cà phê Tà Đùng vào buổi tối không?
Không nên với người ít uống hoặc ngủ nhạy, vì dễ thức cả đêm. Thưởng thức vào buổi sáng hoặc trưa. Nếu mua về làm quà, để thử ở nhà vào hôm sau thay vì uống tối đầu tiên.
Ăn tối thế nào để dễ ngủ ở vùng cao?
Ăn sớm, vừa đủ no, hạn chế đồ nhiều dầu mỡ và rượu bia sát giờ ngủ. Nhịn đói cũng không tốt vì nửa đêm dễ tỉnh vì lạnh và đói. Hỏi lễ tân giờ dọn bữa tối ngay khi nhận phòng.
Nửa đêm tỉnh dậy vì lạnh thì làm gì?
Kéo chăn lên vai, đi thêm tất, đắp thêm chăn mỏng đã xin sẵn. Uống ngụm nước ấm nếu có. Lần sau nhớ xin thêm chăn từ đầu buổi tối và làm ấm phòng trước giờ ngủ nếu phòng có máy sưởi hoặc điều hoà hai chiều.
Nên mang gì để ngủ ngon ở khách sạn vùng hồ?
Vỏ gối hoặc gối nhỏ quen dùng, đồ ngủ dài tay, tất mỏng, nút tai, bịt mắt và bình nước giữ nhiệt. Người dùng thuốc hằng ngày mang đủ cho cả chuyến cùng vài ngày dự phòng.
Người lớn tuổi lên vùng cao cần chuẩn bị gì cho giấc ngủ?
Nên hỏi bác sĩ trước chuyến đi. Về chỗ ở, chọn phòng ấm, ít bậc thang, gần lối đi có đèn và có người trực. Hỏi trước nơi khám gần nhất để không phải tìm lúc nửa đêm.