Ở khu nghỉ vùng hồ Tà Đùng, sự yên tĩnh và cảnh đẹp là tài sản chung của mọi khách, nên mỗi người giữ một phần: nói nhỏ và tắt nhạc sau giờ nghỉ đêm, không để rác lại hiên chung hay mép hồ, không đốt lửa ngoài chỗ cho phép, không bẻ cây hái hoa trong vườn, giữ đèn và tiếng động ở mức không làm phiền căn bên cạnh. Những quy ước nhỏ đó quyết định một đêm ở vùng hồ yên như người ta mong, hay ồn như phố.
Vùng hồ quanh xã Tà Đùng, tỉnh Lâm Đồng (vùng Đắk Som, Đắk R'Măng của Đắk Nông cũ) có nhiều nơi nghỉ khuôn viên rộng, các căn đặt gần nhau trên sườn đồi. Âm thanh trên mặt hồ và trong thung lũng đi rất xa, nhất là ban đêm. Bài này viết cho khách, để mình nghỉ trọn mà không lấy mất sự yên của người khác, và để cảnh hồ còn đẹp cho những lần sau.
Vì sao ở vùng hồ chuyện nhỏ lại thành chuyện lớn
Ở khách sạn thành phố, tường dày, cửa kín, tiếng xe ngoài đường át đi nhiều âm thanh. Ở vùng hồ, nơi nghỉ thường là nhà gỗ, nhà khung nhẹ, vách mỏng, các căn cách nhau bằng vài chục bước chân. Xung quanh gần như im lặng, nên một tiếng cười to, một bản nhạc mở loa ngoài đều nghe rõ ở căn bên cạnh, có khi vọng sang cả bờ hồ đối diện.
Cảnh cũng vậy. Một khuôn viên nhỏ với vài chục khách mỗi ngày, nếu mỗi nhóm để lại một chút rác, bẻ một cành hoa, giẫm qua một luống cỏ, thì chỉ sau một mùa đông khách, khu vườn đã khác hẳn ảnh chụp. Mép hồ còn nhạy hơn: rác nhựa trôi xuống nước là ở lại rất lâu.
Hầu hết khách không cố ý làm phiền. Chỉ là thói quen ở nơi đông đúc mang lên vùng hồ thì thành quá to, quá sáng, quá nhiều. Biết điều đó là đủ để điều chỉnh.
Tiếng ồn: những quy ước nên giữ
Giờ nghỉ đêm. Hỏi nơi nghỉ giờ yên tĩnh bắt đầu từ mấy giờ, thường vào khoảng mười giờ tối. Sau giờ đó, chuyển vào trong phòng, nói nhỏ, tắt nhạc ngoài trời.
Loa và nhạc. Nghe nhạc bằng tai nghe hoặc để loa nhỏ đủ cho bàn mình. Không mở nhạc từ xe ô tô đỗ trong khuôn viên.
Hát hò. Nếu nhóm muốn hát, hỏi nơi nghỉ có khu riêng, giờ cho phép không. Đừng hát ở hiên căn phòng sát căn khác.
Sáng sớm. Nhiều khách dậy sớm ngắm sương, cũng nhiều khách muốn ngủ bù. Nói chuyện nhỏ, đóng cửa nhẹ, không gọi nhau từ căn này sang căn kia.
Trẻ em. Trẻ chơi vui là chuyện bình thường, nhưng nhắc con không la hét quanh căn có người nghỉ trưa, không chạy trên sàn gỗ lúc đêm.
Xe cộ trong khuôn viên. Ra vào lúc khuya thì tắt nhạc trong xe từ cổng, không bấm còi gọi nhau, đóng cửa xe nhẹ. Tiếng đóng cửa ô tô giữa đêm ở vùng hồ vang xa hơn nhiều người nghĩ.
Rác và đồ dùng một lần
Vùng hồ không có hệ thống thu gom rác dày như thành phố. Rác ở nơi nghỉ thường được gom lại rồi chở đi xa, nên càng ít rác càng tốt cho cả nơi nghỉ lẫn cảnh quanh hồ. Mang bình nước riêng để rót nước uống thay vì mua nhiều chai nhựa. Mang túi vải đựng đồ. Hạn chế mang đồ ăn đóng gói nhiều lớp.
Khi ngồi ở hiên chung, chòi ngắm cảnh hay xuống mép hồ, mang rác về bỏ đúng chỗ. Đầu lọc thuốc lá, vỏ kẹo, nắp chai là những thứ hay bị bỏ lại nhất. Nếu nơi nghỉ phân loại rác, làm theo. Không đổ thức ăn thừa xuống hồ hay ra vườn: thức ăn thừa thu hút chó mèo hoang, côn trùng và làm bẩn nước.
Trước khi trả phòng, gom rác trong phòng vào túi, để gọn một chỗ. Nhân viên dọn phòng ở nơi nhỏ thường làm nhiều việc cùng lúc; vài phút gom gọn của khách giúp họ rất nhiều.
Lửa, khói và mùa khô
Khuôn viên vùng hồ nhiều cỏ, nhiều nhà gỗ, sát vườn cà phê và rừng. Mùa khô, cỏ cháy vàng, gió hồ thổi mạnh, một tàn lửa nhỏ có thể gây cháy lan rất nhanh. Vì vậy, chỉ đốt lửa, nướng, đốt than ở đúng chỗ nơi nghỉ cho phép và theo hướng dẫn của họ. Không tự nhóm lửa trại ở bãi cỏ hay mép hồ.
Không thả đèn trời, không đốt pháo, kể cả pháo hoa nhỏ trong dịp sinh nhật. Hút thuốc ở chỗ được phép, dập kỹ đầu lọc trong gạt tàn, không búng xuống đất. Nến trang trí đặt trong cốc thuỷ tinh, đặt chỗ vững, tắt trước khi đi ngủ. Muỗi nhang cũng phải đặt trên đĩa, xa rèm và chăn.
Biết lối thoát và vị trí bình chữa cháy gần căn mình ở là việc một phút mà đáng làm. Ở nhà gỗ, chuyện này càng quan trọng.
Cây cảnh, vườn và động vật
Nhiều nơi nghỉ ở vùng hồ được chăm vườn rất kỹ: luống hoa, bãi cỏ, cây ăn trái, có nơi trồng cả cà phê, mắc ca trong khuôn viên. Khách hay có thói quen hái một bông hoa để chụp ảnh, bẻ một cành để làm dáng, hay giẫm qua luống cỏ để có góc chụp đẹp. Một lần thì không sao, nhưng nhân lên vài chục khách mỗi tuần thì khu vườn không kịp hồi.
Đi trên lối đi, không giẫm vào luống. Muốn hái trái cây trong vườn thì hỏi trước; có nơi vui vẻ cho khách hái, có nơi đó là mùa màng của chủ. Không cho chó mèo, gà vịt của nơi nghỉ ăn đồ lạ.
Ven hồ và trong rừng quanh đó có chim, bò sát, côn trùng. Ngắm và chụp từ xa, không bắt, không ném đá. Thả cá, thả rùa xuống hồ cũng không nên tự ý làm, vì có thể đưa loài lạ vào nguồn nước.
Ánh sáng và tầm nhìn chung
Một trong những thứ quý ở vùng hồ là bầu trời đêm tối, nhìn được nhiều sao, và mặt hồ lặng không ánh đèn. Khách có thể giữ điều đó bằng cách tắt đèn hiên khi không ngồi ngoài, không chiếu đèn pin mạnh lên mặt hồ hay vào căn khác, kéo rèm khi bật đèn trong phòng.
Tầm nhìn chung cũng là của mọi người. Khi ngồi ở chòi ngắm cảnh hay mép đồi đẹp nhất khuôn viên, đừng chiếm chỗ quá lâu, nhất là giờ bình minh, hoàng hôn khi ai cũng muốn ra xem. Không dựng đồ, phơi quần áo, khăn tắm ở lan can nhìn ra hồ; vừa che cảnh vừa làm ảnh của khách khác lẫn đồ của mình.
Nếu muốn bay thiết bị chụp ảnh trên không, hỏi nơi nghỉ trước, tìm hiểu quy định hiện hành về khu vực được bay quanh công trình thủy điện, và tránh bay sát các căn có khách.
Khi người khác làm phiền mình
Đôi khi mình giữ yên mà căn bên cạnh không. Cách nhẹ nhàng nhất là báo nơi nghỉ, để họ nhắc khách theo nội quy, thay vì tự sang nói, dễ thành va chạm. Nói rõ giờ, căn nào, chuyện gì. Phần lớn nơi nghỉ xử lý được, vì họ cũng muốn giữ khách khác.
Nếu ồn kéo dài và nơi nghỉ không xử lý được, hỏi đổi căn xa hơn nếu còn trống. Lần sau, khi đặt phòng, hỏi trước ngày mình ở có đoàn đông hay tiệc không, và xin căn cách xa khu chung. Ngày thường giữa tuần thường yên hơn cuối tuần và dịp lễ.
Nhớ rằng nơi nghỉ cũng có nội quy riêng. Đọc nội quy khi nhận phòng giúp anh chị biết giờ yên tĩnh, chỗ được hút thuốc, chỗ được nướng, chỗ không được đi, để vừa giữ mình vừa có căn cứ khi cần nhờ nơi nghỉ can thiệp.
Đi theo nhóm đông: một người nhắc là đủ
Phần lớn chuyện ồn ào ở khu nghỉ đến từ nhóm đông: bạn bè lâu ngày gặp nhau, đồng nghiệp đi chơi sau đợt việc, đại gia đình nhiều thế hệ. Không ai trong nhóm muốn làm phiền ai, nhưng khi mười người cùng nói chuyện, cùng cười, âm lượng tự nhiên lên cao mà không ai nhận ra.
Cách đơn giản nhất là cử một người trong nhóm làm người "nhắc giờ". Người đó nắm nội quy của nơi nghỉ, nhắc cả nhóm chuyển vào trong khi tới giờ yên tĩnh, nhắc hạ nhạc khi thấy căn bên cạnh đã tắt đèn. Một lời nhắc từ người trong nhóm thường được nghe vui vẻ hơn nhiều so với lời nhắc từ nhân viên hay từ khách lạ.
Nhóm đông cũng nên hỏi nơi nghỉ xếp các căn của nhóm gần nhau và cách xa khách khác, nếu được. Khi đó nhóm thoải mái hơn, khách khác cũng yên hơn. Nếu nhóm định thức khuya, có lẽ một căn nguyên căn tách biệt hợp hơn khu nghỉ nhiều căn chung khuôn viên.
Nhân viên và người địa phương
Ở nơi nghỉ nhỏ vùng hồ, người phục vụ thường là người trong vùng, có khi là chính gia đình chủ. Họ làm nhiều việc một lúc: lễ tân, bếp, dọn phòng, trông vườn. Giữ cảnh chung cũng là giữ sức cho họ: không bày bừa quá mức, báo sớm khi cần gì, không gọi việc nhỏ lúc khuya nếu không gấp.
Khi đi ra khỏi khuôn viên, qua đường làng, qua vườn cà phê của dân, nhớ đó là nơi người ta sống và làm ăn. Không tự vào vườn để chụp ảnh, không đỗ xe chắn lối vào nhà dân, không mở nhạc to khi đi qua xóm. Nếu muốn mua nông sản, cà phê, mắc ca của bà con, hỏi han lịch sự, mua bán sòng phẳng.
Cách khách ứng xử với vùng hồ ảnh hưởng tới cách người địa phương nhìn khách du lịch nói chung. Một mùa khách lịch sự giúp những người đến sau được đón tiếp cởi mở hơn.
Trước khi trả phòng: để lại chỗ ở như lúc nhận
Không ai đòi khách dọn phòng như nhân viên, nhưng vài việc nhỏ trước khi đi giúp nơi nghỉ và khách sau rất nhiều. Gom rác vào túi, để khăn đã dùng vào một chỗ, tắt điện, tắt nước nóng, đóng cửa sổ nếu trời có thể mưa. Trả lại đồ mượn như chăn thêm, đèn pin, áo mưa đúng chỗ. Nếu lỡ làm hỏng, làm vỡ thứ gì, báo thẳng với nơi nghỉ; giấu đi chỉ làm khó người dọn và khách tới sau.
Hiên và chỗ ngồi ngoài trời cũng cần nhìn qua một lần: cốc chén, vỏ bánh, giấy ăn hay bị bỏ quên ở bàn ngoài. Gió hồ thổi rác bay xuống dốc, rồi trôi ra mép nước. Ra khỏi phòng với một túi rác gọn trên tay là cách cảm ơn nơi nghỉ đơn giản nhất, và cũng là cách giữ cho mặt hồ sạch như lúc mình đến.
Câu hỏi thường gặp
Ở khu nghỉ vùng hồ Tà Đùng mấy giờ thì nên giữ yên?
Mỗi nơi nghỉ có quy định riêng, thường giờ yên tĩnh bắt đầu khoảng mười giờ tối và kéo tới sáng. Hỏi nơi nghỉ khi nhận phòng; sau giờ đó chuyển vào trong, nói nhỏ, tắt nhạc ngoài trời.
Có được mở loa hát hò ở khu nghỉ vùng hồ không?
Tuỳ nơi. Có nơi có khu riêng và giờ cho phép, có nơi không cho. Âm thanh ở vùng hồ đi rất xa, nên hỏi trước, và nếu được thì giữ âm lượng vừa phải, dừng đúng giờ.
Có được đốt lửa trại hay thả đèn trời ở Tà Đùng không?
Chỉ đốt lửa ở đúng chỗ nơi nghỉ cho phép, theo hướng dẫn của họ. Không thả đèn trời, không đốt pháo, không tự nhóm lửa ở bãi cỏ hay mép hồ, nhất là mùa khô khi cỏ khô và gió mạnh dễ gây cháy lan.
Rác ở nơi nghỉ vùng hồ nên xử lý thế nào?
Mang rác về bỏ đúng chỗ, phân loại nếu nơi nghỉ yêu cầu, không đổ thức ăn thừa xuống hồ hay ra vườn. Mang bình nước riêng và túi vải để bớt rác nhựa. Gom rác gọn trước khi trả phòng.
Căn bên cạnh ồn ào thì nên làm gì?
Báo nơi nghỉ, nói rõ giờ, căn nào, chuyện gì, để họ nhắc khách theo nội quy. Nếu không xử lý được, hỏi đổi căn xa hơn. Lần sau, hỏi trước ngày ở có đoàn đông không và xin căn cách xa khu chung.
Có được hái hoa, hái trái trong vườn nơi nghỉ không?
Hỏi trước. Có nơi vui vẻ cho khách hái, có nơi đó là mùa màng của chủ. Không bẻ cành, không giẫm luống để chụp ảnh; nhân lên nhiều khách mỗi tuần thì khu vườn không kịp hồi.